Anna Magdalena Bach

Niet zo boeiend boek over niet al te boeiende vrouw

‘Achter elke sterke man staat een nog sterkere vrouw’ is één van de vele internetquotes die ik dagelijks tegenkom. Een beetje ouderwets natuurlijk, als is het hele punt juist om te benadrukken dat de vrouw niet het zwakke geslacht is, zoals wel eens beweerd wordt. In het geval van Anna Magdalena Bach kan wel gezegd worden dat zij zeker ook een sterke vrouw was, al stond ze dan continue in de schaduw van haar echtgenoot, de nu wereldberoemde Johan Sebastian Bach.

Anna Magdalena is een verdienstelijke zangeres en zingt aan het hof van een vorst. De dirigent en componist, jaagt haar in eerste instantie angst aan, omdat de man zo opvliegend en veeleisend kan zijn. Uiteindelijk trouwt ze toch met de beste man en het is een gelukkig huwelijk.
Ondanks de roem en het succes van het werk van Bach, moet het gezin (dat maar blijft uitdijen omdat Anna Magdalena keer op keer zwanger wordt) toch de eindjes aan elkaar zien te knopen. Daar komt ook nog eens het immense verdriet bij van het verliezen van bijna de helft van Anna Magdalena’s kinderen aan een te vroege dood. Toch blijft de dame in kwestie zo positief mogelijk en, in de woorden van Barry Stevens: “vooral doorgaan”.

Op zich is het een interessante biografie, ik vind het altijd leuk om dergelijke geromantiseerde biografieën te lezen. Je leert niet alleen iets over de persoon, maar ook van de tijdsgeest en de sfeer van toentertijd. Helaas vind ik dit boek van Eleonore Dehnerdt niet al te best uitgewerkt. Het is me net iets te simpel en dramatisch geschreven. Dat is jammer. En daar komt bij, dat behalve de vrouw-van, Anna Magdalena niet zo heel veel meer betekent in haar leven. Natuurlijk speelt ze een grote rol in het gezin van Bach en is ze inderdaad die sterke vrouw, maar… Behalve geboorte, dood, verdriet en vreugde is er verder niet zoveel te vertellen. Dat resulteert een beetje in een onverschillige houding van mij als lezer als er wéér een kindje wordt geboren, of ach jee, alweer eentje dood. Erg eigenlijk. Sorry daarvoor. Ik weet ook niet of het boeiender had kunnen zijn met een andere schrijfstijl; ik denk dat het simpelweg ook niet veel spannender gemaakt had kunnen worden en dat Anna Magdalena wat dat betreft altijd in de schaduw zal blijven staan van haar echtgenoot.

 

Menthol

Mooi mens

In de jaren twintig belandt Joseph Sylvester in Nederland. Hij verdient zijn geld met het verkopen van tandpasta. Op een klein podiumpje op de markt brengt hij het dan nog redelijk onbekende spul aan de man door het te verkopen als het geheim van het zwarte ras. Joseph (of ‘Menthol’ zoals hij en de mensen die hem kennen noemen) is namelijk zwart. Een rasbloedneger, noemt hij zichzelf ook wel. En zijn brede witte glimlach, zijn humor, zijn nettepak en zijn verkoopkunsten maken hem een succesvolle marktkramer.

Uiteindelijk belandt Menthol met een blanke vrouw aan zijn zij in het oosten van Nederland. Ze trouwen, wonen in Hengelo en Menthol blijft zijn handel in tandpasta succesvol runnen. Als de oorlog uitbreekt, scheidt hij noodgedwongen van zijn vrouw, om haar voor eventuele ellende te behoeden. En ondanks alle moeilijkheden die op zijn pad komen, Menthol is en blijft een gentleman; altijd goedlachs, positief en hij kan met iedereen goed opschieten. Het is die mentaliteit die hem door de oorlog heen helpt en hem weer terugbrengt bij zijn geliefde vrouw en inmiddels net zo geliefde Hengelo.

Het is een bijzonder verhaal om te lezen. Menthol komt heel innemend over en de vele foto’s die het verhaal aanvullen maken het verhaal nog levendiger. Een mooi mens om te herdenken met dit boek.

 

De Amerikaanse prinses

‘Self made princess’ komt tot leven

Mijn kennismaking met Annejet van der Zijl was Jagtlust. Dat boek ging over iemand die mij totaal niets zegt. Toen niet en nu niet. Maar de manier waarop het verhaal van Fritzi Harmsen van Beek (die lange tijd doorbracht in het landhuis genaamd Jagtlust) was geschreven, liet mij het boekje in één ruk uitlezen. Boeiend tot de laatste pagina.

Daarna volgden nog Sonny Boy (zo mooi!), Anna, Bernhard en Gerard Heineken. Allemaal pageturners wat mij betreft. Geschiedenislessen die met een vlotte pen zijn opgeschreven en daardoor nergens saai worden. Met andere woorden: ik ben fan!

De Amerikaanse prinses is Van der Zijl’s nieuwste boek en gaat opnieuw over iemand die mij niets zegt. Allene Tew is een ‘self made princess’ en kwam al eens voor in een bijrol in het boek over prins Bernhard. Zo leerde Van der Zijl ook, tijdens het schrijven van Bernhard’s biografie, dat ze over deze vrouw óók nog een boek wilde schrijven.

Ik vind De Amerikaanse prinses vooral een ontroerend verhaal. Allene Tew groeit op als dochter van Amerikaanse pioniers in een klein dorpje. Via diverse huwelijken en een scherp zakelijk verstand weet ze op de sociale ladder te stijgen tot dame en zelfs tot prinses, mét de nodige welvaart. Ze krijgt de ene na de andere tegenslag te verwerken. Ondanks dat blijft ze ‘moed houden’, zoals ze dat zelf zegt. Ze komt op me over als een intelligente, krachtige, maar ook als een eenzame, verdrietige en warme vrouw.

Het verhaal speelt zich in een bijzonder interessante periode af; de tijd waarin Amerika groeit en bloeit en zichzelf vervolgens in een depressie verliest. En in Europa razen verwoestende oorlogen over het continent en heerst er grote armoede. Dat zijn feiten die ik uit de geschiedenisboeken ken. Maar door over de persoonlijke ervaringen en verliezen van Allene te lezen, komen de feiten tot leven.

Dát is wat mij betreft de ware kunst van Annejet van der Zijl; ze laat haar hoofdpersonages leven. Van zwarte lettertjes op wit papier weet zij personen van vlees en bloed te creëren. Het boek is nu uit en ik heb het idee dat ik Allene Tew echt heb leren kennen. Ze is niet langer iemand ‘die mij niets zegt’. Ze leeft.

Alles is verlicht

Vermoeiende, melancholische zwarte humor

Alles is verlichtIn Alles is verlicht gaat Jonathan Safran Foer op zoek naar zijn roots. Dit boek heb ik net als De haas met de amberkleurige ogen gelezen in mijn vakantie. Op zoek gaan naar je roots was blijkbaar een klein themaatje in de meegebrachte vakantieliteratuur. En ook dit boek viel tegen.

Op de voorzijde van het boek staat een aanbeveling van het NRC: “Een boek waarvan je zou willen dat iedereen het zou lezen.” Waarom? Vast omdat het ‘steengoed’ is. Dus ik had er alle vertrouwen in. Op de achterflap staat kort omschreven dat het een zoektocht is die je hardop zal laten lachen om vervolgens een bladzijde later een zakdoek te gebruiken om de tranen te deppen.

Vanaf het eerste hoofdstuk liep ik echter al tegen een drempel aan. De tolk die op de achterflap de komische sidekick wordt genoemd, trapt af. En om te benadrukken dat de jongen niet zo goed Engels kan praten, is het in gebrekkig Nederlands op geschreven. Dat moet vast de grap zijn; uitdrukkingen verhaspelen, net de verkeerde woorden gebruiken waardoor een omschreven handeling ineens tot iets stouts of seksistisch wordt verbasterd. Ik vond het niet fijn om zo het boek te beginnen. Ik was bang dat het hele boek zo houtje-touwtje geschreven zou zijn, geen fijn vooruitzicht.

Na enkele hoofdstukken (die godzijdank ook met normaal Nederlands worden afgewisseld), hindert het al wat minder, maar ik zit nog steeds te wachten op de humor. Want als dit het is, is het niet mijn soort humor. En dat blijkt dan ook de rest van het boek. Het is net als met Woody Allen-films; daar vind ik ook geen drol aan. Een hoop blabla, zwarte humor, een soort van melancholische Joodse zelfspot.

Uiteindelijk wordt het verhaal wel serieuzer, maar het beklijft niet. Het komt niet mooi samen op het einde, alles blijft een beetje in het luchtledige hangen. Op een of andere manier denk ik dat wanneer dit verhaal vanuit het perspectief van één persoon op geschreven was, het een stuk boeiender was geweest dan de briefwisseling russen Jonathan en zijn ‘komische sidekick’. Geen succes, dit boek.

De wraak van Vondel

Frank van Pamelen: Tilburgs Trots!

De wraak van VondelNu tijd voor een stukje Tilburgs Trots: De wraak van Vondel door Frank van Pamelen (Van Pamelen komt uit Tilburg. Geen idee of je Pámelen of Pamélen zegt, na ruim 15 jaar wonen in Tilburg heb ik de uitspraak nog niet altijd onder de knie. Hij komt in ieder geval uit Tilburg (of woont er).

Anywayz… De wraak van Vondel dus. Intrigerende roman. Een whodunnit vervlochten met Nederlandse geschiedenis. Een soort van Da Vinci-code maar dan met het koningshuis en Joost van den Vondel in de hoofdrol. En Amsterdam. Dat is dan wel weer jammer. Heb ik een Tilburgse schrijver om trots op te zijn, schrijft ie over Amsterdam.

In het kort: een journaliste krijgt een mailtje van een dichter, hij wil iets belangrijks met haar bespreken. Voor ze hun afspraak hebben wordt de dichter dood gevonden in de Oude Kerk in Amsterdam. En vanaf dan begint een ingewikkelde puzzeltocht die de journaliste en een professor in letteren proberen op te lossen, voor het te laat is!

Ontzettend knap geschreven en er moet ontzettend veel research gedaan zijn. Cryptische dichtregels van Van den Vondel die uiteindelijk allemaal naar de laatste clou leiden. Net als bij de Da Vincicode vervaagt de grens tussen fictie en waarheid.

Daarentegen is poëzie niet echt mijn ding en oud-Nederlandsch taalgebruik evenmin. Die cryptische dichtregels gingen me op een gegeven moment wel een beetje tegenstaan. Gelukkig worden ze elke keer heel goed uitgelegd en ‘ontrafeld’ door de hoofdpersonen. Het gevolg was wel dat ik dan maar snel over die regels heen las en meteen doorging naar de uitleg.

Maar goed, dat is een interessedingetje. Het verhaal zit goed in elkaar, goede opbouw; spannend en niet voorspelbaar. Qua personages mis ik nog wat diepgang en achtergrond, maar dat was op zich niet storend. Het verhaal liep prima door en las goed weg. Kortom; met recht trots op Tilburgs Talent!

Verboden gebied & Het Kielzog van de oorlog

Geen ontspannen literatuur over de Eerste Wereldoorlog

Het kielzog van de oorlogNog niet zo lang geleden heb ik een heerlijk lang weekend in Ieper vertoefd, in Zuid West Vlaanderen. Een stad vol met de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog. In het Flandres Fieldsmuseum kocht ik een trio van boekjes, samengebonden met een kartonnetje. Drie boekjes, niet al te dik, die geschreven zijn door ooggetuigen uit die tijd. Verboden gebied en Het kielzog van de oorlog zijn door zusters geschreven; zij vertellen over de gewonden die zij dagelijks moesten behandelen in het veldhospitaal net achter het front, dicht bij de gevechten.

De boekjes zijn voorzien van een voorwoord van Erwin Mortier, een schrijver waar ik persoonlijk fan van ben; hij heeft zo’n mooie schrijfstijl en woordkeuze. Hij heeft de vertaling van de boekjes op zich genomen en geeft in zijn voorwoord de nodige aanvulling en legt uit waaróm ze zo’n belangrijk tijdsbeeld geven van die verschrikkelijke jaren.

Verboden gebied van Mary Borden leest erg vlot. De zuster in kwestie is kalm, kritisch en vrij cynisch. Eigenlijk zijn de hoofdstukken allemaal korte verhaaltjes, steeds weer met een ander persoon (slachtoffer, familie van een soldaat, zuster) in de hoofdrol. Juist haar koele, afstandelijke manier van vertellen maakt het beeld dat ze schetst extra luguber. Er wordt niet opgekeken van een rondslingerende arm of been. Sommige slachtoffers moeten maar snel sterven, want ze maken de rest van de zaal onrustig. En wat is de waarde van leven nog voor sommige gewonden die wel overleven?

Het kielzog van de oorlog is wat bloemrijker beschreven. Achterin het boek is ook een hoofdstuk aan de poëzie gewijd die Ellen N. Motte ter plekke heeft geschreven. Door de bloemrijke taal en het doorzagen over bepaalde (in mijn ogen minder interessante) elementen, leest dit een stuk lastiger. Het vlot allemaal niet erg. De hoofdstukken zijn ook wat minder samenhangend.

Ik heb Kielzog van de oorlog direcht na Verboden gebied gelezen. Misschien is het het verschil in schrijfstijl waardoor ik een beetje afhaakte in het verhaal van Motte. Misschien zit er nu eenmaal een max aan de hoeveelheid ellende waar een mens geboeid over kan lezen, ik weet het niet. Ik ben blij dat ik beide boekjes gelezen heb, nummer drie ligt nog op de ‘te lezen-stapel’. Maar het is geen ontspannen literatuur.

Het vergeten kamp

Benauwende vertelling over leven in het Jappenkamp

Het vergeten kampIn 1942 geeft het Nederlandse leger in Nederlands-Indië zich over aan het Japanse leger. Alle Nederlanders werden opgesloten in kampen en Pauline’s vader wordt tewerkgesteld bij de berucht Brima Spoorlijn. Pauline wordt van kamp naar kamp geschoven, elk kamp weer een graad erger dan het vorige.

Al vanaf de eerste pagina’s is duidelijk dat Pauline een sterk meisje is. Ze is stoer en zelfstandig, zelfs al op jonge leeftijd. In het kamp neemt ze de zorg op zich voor haar kleine zusjes en broertje, terwijl haar moeder wegglijdt in een depressie waardoor ze zich van de wereld om haar heen, én dus ook haar kinderen, steeds meer afsluit.

Naarmate de worsteling van het gezin in de kampen voortdurend, wordt het steeds benauwender om te lezen over de ontberingen en de moeilijkheden waar Pauline tegenaan loopt in de kampen. Ondanks de verschrikkingen blijft het een sterk meisje. Eigenlijk te sterk dan goed voor haar is, maar haar moeder bekommert zich nauwelijks om haar oudste dochter. En dat is erg triest om te lezen, al vindt Pauline gelukkig steun, vriendschap en liefde in de andere kampgenoten.

De eerste helft van het boek ging een beetje aan me voorbij tijdens het lezen, maar de laatste helft kwam des te harder binnen. De ontberingen zijn groot en ik vond het heftig om te lezen wat ze al op jonge leeftijd heeft moeten doorstaan.

Het einde van het boek zet ook aan tot denken en eigenlijk wilde ik vooral weten hoe het daarna (nadat ze bevrijd waren) met Pauline was. Een aangrijpende geschiedenis met een bewonderingswaardige hoofdpersoon.

De offers

Uiteindelijk een pakkend verhaal

De OffersVanwege een enorme achterstand in het bijwerken van mijn geliefde site, even een ‘luie’ recensie. Met andere woorden: de achterflap en in het kort wat ik ervan vond.

‘Tokio, 1946. De Nederlander Rem Brink is een van de rechters van het Tokio Tribunaal, waar de grootste Japanse oorlogsmisdadigers terechtstaan. Ter afleiding van de machtsspelletjes en voortdurend wisselende allianties van zijn collega’s probeert Brinkhet hem vreemde en totaal verwoeste land te verkennen. Als Brink de Japanse zangeres Michiko ontmoet, die tijdens de bombardementen op Japan haar ouders heeft verloren, ontluikt er een liefde die niet zonder gevaar blijkt. Gedwongen vertrekt ze naar haar geboortedorp in de bergen, waar vlak daarvoor in stilte gruwelijke oorlogsmisdaden hebben plaatsgevonden.’

Als ik dit boek in de winkel had zien liggen, had ik na het lezen van de achterflap deze waarschijnlijk laten liggen. Het is geen verhaal dat me direct aanspreekt. Dit boek heb ik echter gewonnen en sja, een gegeven paard mag je toch zeker niet in de bek kijken?! Dus ik ben er aan begonnen. Ik kan me nog herinneren dat het lezen in het begin niet makkelijk ging. Het duurde even voor het verhaal me in de greep had. Maar na het uitlezen kom ik tot de conclusie dat het een goed boek is. Het is eventjes doorbijten in het begin, tot de personages allemaal zijn voorgesteld en gaan leven.

Uiteindelijk komt het neer op een eeuwenoud thema; een verboden liefde. Maar de setting in naoorlogs Japan en de Japanse cultuur geeft een nieuwe draai aan het welbekende thema. En je steekt er als lezer ook nog iets van op (de tragische geschiedenis van het land).

Wolf Hall

Niet voor niets een weggevertje…

Wolf HallDe trouwe lezers weten dat ik onlangs via Facebook een grote stapel gratis boeken heb binnengehaald. Toen ik ze ging ophalen duwde de beste man mij ook het volgende boek in handen: Wolf Hall van Hilary Mantel. Ja, daar zou ik ook erg van kunnen genieten, als ik van lezen houdt, voegde hij eraan toe. Tja, sucker voor boeken en er stond ‘winner of the 2009 Man Booker Prize’ op de kaft. Dan moet ie toch goed zijn! Neem mee, neem mee!

Ik ben ermee aan de slag gegaan. Een moeizame slag. En pas tijdens het worstelen met de taal (Engels), de moeilijke woorden en de setting (Engeland in de middeleeuwen, ten tijde van koning Henry VIII, denk maar aan de serie The Tudors) én de personages (raadgevers van de koning, of was het nu een kardinaal of was het nu een advocaat, Thomas Cromwell in ieder geval), viel me de ongekreukte kaft op. ‘Deze ga je ook erg goed vinden’, jaja, my ass! Hij is zelf ook niet verder dan 70 gekomen!

Geen verslag hier van wat ik ervan vind, Althans, niet op basis van het uitlezen van het boek. Ik kap er namelijk mee. Ik ben gestrand op pagina 65, vind er nog geen ruk aan en snap maar de helft. Goed is goed. Deze doneer ik netjes aan de tweedehands boekenwinkel, haha! Niet mijn ding. Wellicht dat ik ‘m in het Nederlands wel had kunnen uitlezen, maar voor nu houdt het op.

Een boek voor Hanna

Jammergenoeg veel irritatiefactoren in op zich mooi verhaal

Een boek voor HannaIn het voorwoord van dit boek legt de schrijfster uit dat dit verhaal niet waar gebeurd is, maar dat het gebaseerd is op het levensverhaal van een vrouw die ze heeft leren kennen. Ze zegt: “dit is geen boek over Hanna, maar een boek vóór Hanna.” Tijdens het leven van deze Hanna heeft de schrijfster haar talloze keren gesproken. Omdat toen het idee voor een boek nog niet bestond, heeft ze echter niet de juiste vragen kunnen stellen om een biografische roman te kunnen schrijven. Vandaar dat ze dit verhaal baseert op wat Hanna haar destijds heeft verteld over haar leven.

Hanna is een jong tienermeisje als ze met andere Joodse meiden emigreert vanuit het Duitse Leipzig naar Denemarken. De bedoeling was om van daaruit naar Israël te verhuizen, maar de Tweede Wereldoorlog breekt uit, Hanna moet onderduiken. Uiteindelijk wordt ze, net als haar vriendinnen, toch opgepakt en naar Duitsland gezonden: Theresienstadt. Vanaf dan is het enige dat de meiden nog kunnen doen; overleven.

Het is een mooi verhaal, met eerlijke gevoelens en zonder vals sentiment. Het is een verhaal over opgroeien, vriendschap, eenzaamheid en natuurlijk de hel van het concentratiekamp Theresienstadt. Toch heb ik een aantal problemen met dit boek. Ten eerste het lettertype. Het is me wat te groot, waardoor ik in eerste instantie het idee heb een jeugdboek te lezen.

Dat gevoel wordt versterkt door het geforceerd toevoegen van geschiedeniskundige feiten. Uiteraard is het belangrijk dat de lezer weet wat er op dat moment afspeelt in de oorlog, maar in plaats van deze belangrijke achtergrondinformatie toe te lichten buiten de verhaallijn om, wordt het geforceerd in dialogen gebracht die de hoofdpersonages met elkaar hebben. Hierdoor komen de dialogen onrealistisch over en word je uit het verhaal gebracht.

En dan als laatste nog de verklarende woordenlijst. Prima dat deze er is,  want er worden een flink aantal Joodse termen en begrippen gebruikt die die toelichting nodig hebben. Maar deze woordenlijst achter in het boek, zit direct na de chronologische lijst van gebeurtenissen. Met als gevolg: ik zoek een term op pagina 1 van het verhaal op in de lijst, blader na het begin van de verklarende woordenlijst en zie op de bladzijde links staan (SPOILER!!) dat Hanna en Samuel in 1948 aankomen in Israël. … Ok, ben ook niet gek. Ik begrijp dat de schrijfster geen boek kan baseren op iemands leven, als die persoon het kamp niet overleefd had. Maar toch. Ik begin het boek, maar stuit meteen al op het einde van het verhaal. Dan is de lol er ook een beetje vanaf natuurlijk. Sowieso is het geen ingewikkeld boek, wat mij betreft is de gebeurtenissenlijst overbodig. Het is geen studieboek.

Wat vond ik er nu uiteindelijk van? Zoals ik al zei: het eigenlijke verhaal is best mooi. Maar de irritatiefactoren hebben het lezen minder leuk gemaakt, waardoor het verhaal me tussen de vingers door glipt. Het blijft niet hangen, pakt niet. Zonde, want ik denk dat het met wat kleine aanpassingen een prachtige roman is.