De hoge bergen van Portugal

Verwarrend en teleurstellend

Veel wisselende emoties tijdens het lezen van dit boek. Soms saai en traag, dan weer doorratelend en veel te veel in korte tijd. En uiteindelijk blijf ik achter met een groot vraagteken. Want wat ik nu precies heb zitten lezen, weet ik net zo goed.

In De hoge bergen van Portugal worden drie verhalen verteld. Ze hebben één ding gemeen: ze spelen zich af in, hoe kan het ook anders, de hoge bergen van Portugal. Ondanks dat de drie verhalen zich in andere decennia afspelen, kruizen de verhalen elkaar uiteindelijk toch. Soms komt een voorwerp terug, dan weer een persoon. En in alle drie de verhalen komen de dood van een kind en een chimpansee terug.

In het eerste deel gaat Tomás op zoek naar een bijzondere crucifix. Hij gebruikt daarvoor een auto, toentertijd één van de eerste exemplaren in Portugal en dus onbekend op het platteland dat hij doorkruist. Dit verhaal heb ik vooral als erg saai ervaren. Halverwege het hoofdstuk besefte ik me dat het bij Yann Martel waarschijnlijk niet om de eindbestemming gaat, maar om de reis (denk maar aan Het leven van Pi, waar het grootste gedeelte van het verhaal het hoofdpersonage ook ‘op reis’ is). Aan het einde van het hoofdstuk versnelt het verhaal wat, waarna het in een anticlimax eindigt.

Een patholoog speelt de hoofdrol in het tweede hoofdstuk. De eerste helft van dit deel vond ik werkelijk om niet door heen te komen. Een ratelend betoog over de geheime boodschap in Agatha Christie’s detectives. En ook hier versnelt het verhaal aan het einde en wordt het vooral erg raar. Ik vond het uiteindelijk wél boeiend.

Deel drie is ook een beetje een gek verhaal waarin een weduwnaar besluit zijn leven in Canada op te zeggen, een chimpansee te kopen en ermee in Portugal gaat wonen. Het is het vermakelijkste verhaal van de drie en, waarschijnlijk omdat dit ook het laatste deel is, er vallen meer stukjes van de puzzel geschetst in de eerste twee verhalen, op hun plek.

Al met al blijf ik het een verwarrend boek vinden. Tijdens het eerste hoofdstuk was ik bang dat het uitlezen van dit boek een hele bevalling zou worden, dat viel gelukkig mee. Maar ik heb verder geen idee wat ik met de verhalen aan moet. Zijn er diepere lagen die ik gemist heb, is de symboliek aan mij voorbij gegaan? Eén groot vraagteken. En daardoor ook een beetje een teleurstelling.

Verboden gebied & Het Kielzog van de oorlog

Geen ontspannen literatuur over de Eerste Wereldoorlog

Het kielzog van de oorlogNog niet zo lang geleden heb ik een heerlijk lang weekend in Ieper vertoefd, in Zuid West Vlaanderen. Een stad vol met de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog. In het Flandres Fieldsmuseum kocht ik een trio van boekjes, samengebonden met een kartonnetje. Drie boekjes, niet al te dik, die geschreven zijn door ooggetuigen uit die tijd. Verboden gebied en Het kielzog van de oorlog zijn door zusters geschreven; zij vertellen over de gewonden die zij dagelijks moesten behandelen in het veldhospitaal net achter het front, dicht bij de gevechten.

De boekjes zijn voorzien van een voorwoord van Erwin Mortier, een schrijver waar ik persoonlijk fan van ben; hij heeft zo’n mooie schrijfstijl en woordkeuze. Hij heeft de vertaling van de boekjes op zich genomen en geeft in zijn voorwoord de nodige aanvulling en legt uit waaróm ze zo’n belangrijk tijdsbeeld geven van die verschrikkelijke jaren.

Verboden gebied van Mary Borden leest erg vlot. De zuster in kwestie is kalm, kritisch en vrij cynisch. Eigenlijk zijn de hoofdstukken allemaal korte verhaaltjes, steeds weer met een ander persoon (slachtoffer, familie van een soldaat, zuster) in de hoofdrol. Juist haar koele, afstandelijke manier van vertellen maakt het beeld dat ze schetst extra luguber. Er wordt niet opgekeken van een rondslingerende arm of been. Sommige slachtoffers moeten maar snel sterven, want ze maken de rest van de zaal onrustig. En wat is de waarde van leven nog voor sommige gewonden die wel overleven?

Het kielzog van de oorlog is wat bloemrijker beschreven. Achterin het boek is ook een hoofdstuk aan de poëzie gewijd die Ellen N. Motte ter plekke heeft geschreven. Door de bloemrijke taal en het doorzagen over bepaalde (in mijn ogen minder interessante) elementen, leest dit een stuk lastiger. Het vlot allemaal niet erg. De hoofdstukken zijn ook wat minder samenhangend.

Ik heb Kielzog van de oorlog direcht na Verboden gebied gelezen. Misschien is het het verschil in schrijfstijl waardoor ik een beetje afhaakte in het verhaal van Motte. Misschien zit er nu eenmaal een max aan de hoeveelheid ellende waar een mens geboeid over kan lezen, ik weet het niet. Ik ben blij dat ik beide boekjes gelezen heb, nummer drie ligt nog op de ‘te lezen-stapel’. Maar het is geen ontspannen literatuur.

The bookshop book

Bijzondere boekenwinkels uitgelicht

The bookshop bookHeb ik een favoriete boekenwinkel? Nee, eigenlijk niet. Ik kom graag in boekenwinkels en in Tilburg is dat Gianotten; groot, overzichtelijk en geweldig personeel. Maar Blz. in Goirle vind ik ook geweldig, een schijnbare warboel van stapels boeken en overvolle boekenkasten, een winkeltje ramvol met boeken! En Livius in Tilburg vind ik ook altijd intrigerend, al ben ik er al lang niet meer binnen geweest. Als een soort van gedistingeerd heertje, een winkel vol kennis en mysterie, met op de achtergrond heel zachtjes klassieke muziek.

In The bookshop book bespreekt Jen Campbell allerlei bijzondere boekenwinkels van over de hele wereld (al krijgen de winkels in Engeland en Amerika de meeste ruimte). Het zijn boekenwinkels in schuren, zolderruimtes en in caravans, allemaal volgestouwd met boeken, boeken en boeken. Er zitten een paar bijzondere verhalen tussen en ik merk dat ik glimlach tijdens het lezen over al die verschillende sfeervolle winkels en bovenal de eigenaardige mensen die de winkels runnen.

Met name de winkels in tweedehandsboeken komen veel voor in The bookshop book. Gek eigenlijk, maar daar heb ik nooit wat mee opgehad; tweedehandsboeken. Ik vind de winkeltjes er vaak geweldig uit zien (op Mallorca nog zo’n winkeltje binnengelopen, instortingsgevaar in elke gang waar de boeken gevaarlijk hellend uit de kasten staken), maar ik vind de boeken altijd een beetje… viezig. Muf, plakkerig, stinkend. Ik ga veel liever voor een nieuw boek: een strak bonk papier, zonder omgevouwen kaft of pagina’s, waar je zonder gevaar op overdraagbare ziektes je neus tussen de pagina’s kan steken en de geur van verse drukinkt kunt inhaleren.

Desalniettemin is The bookshop book een leuke verzameling verhalen over boekenliefhebbers en hun winkeltjes. Mocht ik ooit in mijn leven een eigen boekenwinkeltje willen beginnen, dan kan ik hier heel veel inspiratie uit halen!

In stukjes

Gezellige Tilburgse anekdotes

In stukjesDit boekje heeft niet zo veel om handen. Het zijn korte verhalen (zoals de titel al suggereert), soms grappig, soms heel persoonlijk. Het is leuk geschreven en je hebt het zo uit. En het grappige is dat je Marc-Marie’s stem in je hoofd de verhalen hoort vertellen. Ja, echt waar!

Ik woon in Tilburg en ondanks dat Tilburg zeker geen hoofdrol speelt in zijn verhaaltjes, voelt het lezen ervan toch dichtbij. Ik was dan ook apetrots dat ik mijn boekje kon laten signeren (al stolen twee huppeltantes achter mij mijn mojo; ik had weinig kans iets te zeggen tegen de man omdat hun al over mijn schouder tegen hem aan stonden te tetteren, grrr).

Verwacht geen hoogstaande literatuur of schokkende verhalen. Het zijn gewoon gezellige anekdotes van Marc-Marie. Ik hoop dat hij zo nog een paar boekjes publiceert, erg leuk om te lezen.

Ik was nooit in Isfahaan

Misschien moet ik gewoon geen verhalenbundels meer lezen…

Ik was nooit in IsfahaanFan van Tommy Wieringa, dus wil ik alle boeken. Dat besloot ik in de Boekenweek. Vandaar dat ik naast het Boekenweekgeschenk van de kale schrijver met nog twee titels van zijn hand uit de winkel liep. Ga niet naar zee heb ik een tijdje terug al besproken, nu is het de beurt aan de bundel Ik was nooit in Isfahaan. Een bundel vol korte verhalen over reizen en reisverslagen. Al dan niet verzonnen.

Ik ben dan wel fan, maar de weerstand die ik altijd halverwege een boek vol korte verhalen voel, kon ik nu ook niet negeren. Ik en korte verhalen zijn geen mix. Zelfs niet als ze door Wieringa zijn geschreven. Sowieso vond ik de ‘boeiend’-factor per verhaal sterk verschillen. Het ene moment bladerde ik lusteloos en zonder gevoel door een blabla-verhaal, het andere moment was het elke woord en iedere zin die me bij de keel greep. Het zal onder andere te maken hebben met de diverse onderwerpen (reizen), maar ook is er een verschil in intensiteit in de vertelstijl.

In dit boek zitten er zeker weer een paar Wieringapareltjes verborgen, maar mijn algehele gevoel toen ik het uit had, was ‘hèhè, klaar!’. Een niemendalletje die, behalve als een mooie fysieke  aanvulling op het plankje Wieringa in de boekenkast, niet lang blijft hangen.

Ga niet naar zee

Literaire liflafjes voor tussendoor

Ga niet naar zeeOndanks dat ik over het algemeen geen fan ben van verhalenbundels, heb ik kunnen genieten van Ga niet naar zee van Tommy Wieringa. Dat heeft er ook mee te maken dat ik dit boek direct na De dag na morgen las en Wieringa’s bloemrijke verhaalkunst als een verademing voelde na de ‘tien dooien voor een kwartje’-lectuur van Allan Folsom.

De bundel is een verzameling korte verhalen en columns over zijn leven thuis op het Twentse platteland, de rust van het klooster dat hij regelmatig bezoekt en de levendigheid van zijn rugbymaten. De verhalen blijven dicht bij Wieringa zelf, gaan over zijn eigen huis-, tuin- en keukenervaringen. Ook de licht- en schaduwzijde van het zijn van een schrijver komen aan bod en overpeinzingen over het leven die ermee gepaard gaan.

Een leuk detail is de voorstudie die langskomt over een oudere man die een jongere vriendin heeft. Het is een fragment, een idee dat Wieringa later heeft uitgewerkt tot het boekenweekgeschenk Een mooie jonge vrouw. Als laatste zin staat onder het korte verhaal: “Dit is een voorstudie. Al weet ik niet waarvoor.”

De verhalen zijn echt maar kort. Twee, hooguit drie pagina’s. Het zijn tussendoortjes, hapjes, tapas van literaire kunst van Wieringa. Door hun gebrek aan lengte zijn het bloemen in de dop die niet tot groei komen. Ze missen meer tijd om zich te ontwikkelen tot volle schoonheid. Toch zijn deze aanzetten, voorstudies, liflafjes als het ware, evengoed heerlijk om te lezen. Allemaal achter elkaar, zodat je juist gaat verlangen naar een complete roman van Wieringa. Of even tussendoor, om bij te komen van ander schrijfgeweld, je voorbereidend op de volgende lectuur die je onder je neus geschoven krijgt.

Kleine vogel, grote man

Marente de Moor – Kleine vogel, grote man: verzameling sombere columns

Kleine vogel grote man‘Ontlezing’- het onheilspellende o-woord waar heel boekenminnend Nederland overstuur van raakt. Om mensen en vooral jonge mensen op een prettige manier duidelijk te maken dat het lezen van literatuur heel aangenaam kan zijn en tegelijkertijd onze kijk op de wereld een beetje kan veranderen is een nieuwe reeks opgezet, de Literaire Juweeltjes Reeks.

Elke maand verschijnt een nieuw Literair Juweeltje, een goed toegankelijke tekst van een bekende schrijver in een mooi vormgegeven boekje. Kleine vogel, grote man is een verzameling columns van schrijfster Marente de Moor die eerder verschenen in Vrij Nederland.

Ik ben een sucker voor dit soort boekjes. Ze liggen op de toonbank van de Bruna, de Polare, of welke boekenwinkel ook en dringen zich met een grote rode sticker (“Maar €1,50!”) aan je op als je datgene wat je wel nodig hebt aan het afrekenen bent. Ohw, oké dan, doe die er ook maar bij.

Deze bundel met columns viel helaas een beetje tegen. Marente de Moor heeft een mooie tekenende schrijfstijl en ook haar nuchterheid bevalt me wel. Maar alle columns hebben voor mij een te sombere inslag. Niet heel erg uitgesproken verdrietig, maar de drukkende enigszins negatieve sfeer die (bijna) elke keer geschetst wordt, staat me gewoon tegen.

Zoals gezegd beviel de schrijfstijl me wel. Korte verhalen, columns, zijn ook niet mijn ding. Wellicht dat een echt boek van De Moor me meer zal bekoren.

Storing

Marga Minco – Storing: twaalf keer hetzelfde, maar dan iets anders verteld

StoringStoring is een bundel van twaalf korte verhalen die de schrijfster de afgelopen jaren schreef. De onderwerpen zijn verschillend, maar de stijl is steeds onmiskenbaar die van Minco: helder, precies, en met een ingehoudenheid die een maximum aan zeggingskracht bereikt. Hoe afwisselend de verhalen ook zijn, vaak komen zijdelings de oorlogsjaren in beeld: een opmerking of een toevallige ontmoeting is aanleiding voor een herinnering, zoals in het verhaal ‘December Blues’, over een korststondige verhouding tijdens de donkere bezettingsjaren. ‘Ik kom altijd weer op die periode ’40-’45 terug, ik wil het vaak niet, maar die jaren hebben mij het hevigst aangegrepen,’ zo zegt ze zelf. Het onvermogen om je eigen geschiedenis los te laten, dat is en blijft het grote thema in het werk van Marga Minco, een gegeven dat ze bijvoorbeeld deelt met de door haar geliefde auteur Patrick Modiano. Storing is een indrukwekkende verzameling verhalen over noodlot en herinnering, van een van onze belangrijkste schrijvers.

Volgens bovenstaande flaptekst van het boek zijn de verhalen allemaal verschillend en afwisselend. Zo heb ik dat niet ervaren. Wat mij betreft gaat het in dit boek twaalf keer over hetzelfde; een vrouw die terugdenkt aan de tijd dat ze als Joods meisje ondergedoken zat ten tijde van de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Op zich een thema wat mij altijd boeit en wat ik intrigerend vind. Maar het is op een gegeven moment niet leuk meer als je aan een nieuw (kort) verhaal begint en je afvraagt of dit nu een vervolg is op een eerder verhaal of dat je dit gewoon al eens gelezen hebt in het verhaal ervoor. Of het verhaal daar weer voor. Alsof er een plaat blijft hangen.

Wellicht dat dit boek ook niet bedoeld is om in één keer uit te lezen. Misschien moet je zo af en toe weer een verhaaltje lezen. Dat zal dan waarschijnlijk beter bevallen. Alhoewel ik me dan nog steeds dezelfde vragen zou stellen, aangezien ik dat wat ik gelezen heb niet snel vergeet.

De schrijfstijl zelf van Marga Minco vind ik wel mooi. Ze laat mooie leegtes over die je zelf kunt invullen en dan weet je nog niet of je het nu goed hebt of niet. Ik vind het fijn als niet alles letterlijk is uitgespeld in een boek. Laat ook wat aan de verbeelding over. Wat dat betreft had ik Storing mooier gevonden als de twaalf verhalen aaneengesmolten waren tot één roman. Maar ja… Ik ben dan ook geen fan van korte verhalen, dus waarschijnlijk was dit boek van tevoren al gedoemd om niet te slagen in mijn ogen.

De verrekijker

Kees van Kooten – De verrekijker: vermakelijke familiegeschiedenis

De verrekijkerKees van Kooten schreef het boekenweekgeschenk van 2013. In De verrekijker komt hij er toevalligerwijs achter dat de verrekijker, die hij al jaren in zijn bezit heeft, misschien wel een hele geschiedenis heeft.

Normaal gezien ben ik niet zo’n fan van korte verhalen. Tegen de tijd dat je er echt in komt, is het boek alweer uit. Dus ik stond niet meteen te popelen om dit boekje te lezen, maar ach: een boek is een boek, toch? Bovendien ben ik altijd nieuwsgierig naar boeken waar veel mensen over praten. Aangezien dit het boekenweekgeschenk is, én omdat het door Kees van Kooten (de mediaheld uit de jaren 70 en 80, heb er zelf nooit iets mee gehad trouwens) is geschreven, kreeg het veel aandacht op tv en in de kranten. Dus toch maar lezen.

Het was echt een geinig boekje! Leuk geschreven, komisch en meeslepend. Je gaat je al snel afvragen wat inderdaad de herkomst is van die verrekijker. En was pa nu zo fout of toch niet? De aantekeningen aan de bovenkant van de pagina’s, zogenaamde agendanotities, hadden wat mij betreft niet gehoeven, al zitten er wel grappige opmerkingen tussen. Maar ik vind ze alleen maar afleiden en zie er de toegevoegde waarde niet van in.

Achter de laatste brug

Jan Blokker – Achter de laatste brug: opdat wij niet vergeten

Achter de laatste brugDrieëneenhalve dag duurde de oorlog achter de Grebbelinie. Toen de eerste bewoners een week na de Duitse aanval in mei 1940 voorzichtig waren teruggekeerd van hun evacuatieadressen, hadden ze de ruïnes aangetroffen van hun steden, dorpen en hoeven. Ze hadden de rommel opgeruimd, hun doden begraven en waren aan het werk getogen. De rust was weergekeerd.

Maar in september 1944 kwam de oorlog terug in het land. De bevrijding lag aan de overkant van de rivier, voorbij de vernielde bruggen over de Rijn. De bewoners van de Gelderse vallei zaten gevangen tussen de strijdende partijen. In Achter de laatste brug beschrijft historicus Jan Blokker hun leven, dat zeven maanden lang totaal ontregeld raakte.

“Opdat wij niet vergeten” staat op het oorlogsmonument bovenop de Grebbeberg, ter herdenking aan de gevallenen tijdens die korte strijd die zich afspeelde in het bos op de berg bij Rhenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat ‘niet vergeten’ is ook het doel van dit boek. Het is zeker van geschiedkundige waarde, maar niet een verzameling jaartallen, statistieken en opsomming van feiten en namen zoals je misschien van een geschiedenisboek verwacht. Het is een verzameling ooggetuigenverslagen. Verhalen van de mensen die, toen nog kinderen, de oorlog en de strijd tijdens de oorlog van dichtbij hebben meegemaakt.

Niets is meer sprekender dan mensen horen vertellen over de tijd die ze zelf hebben meegemaakt tijdens de oorlog. Hoe een jongen van vijftien dode soldaten uit de rivier vist met zijn vrienden. Hoe de kinderen genoten van het eten en lekkers dat de bevrijders met zich meenamen. Hoe hele gezinnen met bijna complete huisraad bij zich (en opoe in de grote mand voor op de fiets, met haar benen in zwarte kousen over de rand bungelend) moesten verhuizen naar dorpen en steden soms tientallen kilometers verderop. Wellicht zijn de gevechten in de regio tussen Arnhem en de Grebbelinie niet de meest heftige van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, maar de verslagen van wát ze meemaakten (of het nu granaatinslagen, razzia’s of proberen zo normaal mogelijk je leven voort te zetten is) maken grote indruk. Het boek is daardoor in een vloek en een zucht uit, het leest als een trein. Ik ben blij dat ik het gelezen heb. Blij voor het inkijkje dat ik heb gekregen in het dagelijks leven tijdens de oorlog. Blij opdat ik het zo niet vergeten zal.

Reeds gepubliceerd op www.theSword.nl