Als je het licht niet kunt zien

Sprookje in oorlogstijd

Eens in de zoveel tijd kom je een boek tegen dat je meesleept en niet meer loslaat. In mijn geval is dat zo met Als je het licht niet kunt zien van Anthony Doerr. Geen ingewikkeld verhaal, geen bijzondere zinnen of prachtige proza, korte hoofdstukken en ongecompliceerde personages. Maar het leest als een sprookje. Een verhaal dat je begint te lezen en waar je gewoon ín zit. En aan het einde een zucht en een snik; jammer dat het boek uit is en je weer terug moet naar de gewone wereld.

In het kort draait het om een blind meisje, dat samen met haar vader de stad Parijs ontvlucht tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aan de andere kant van het front wordt de jonge Duitse Werder opgeleid om te vechten en illegale radiostations op te sporen. Twee uiteenlopende personen met elk hun eigen visie op de oorlog. Langzaamaan brengt de oorlog, een mysterieuze steen en een ijverige Duitse commandant de kinderen samen in een episch verhaal over oorlog, verlies, geluk en liefde.

Het klinkt misschien wat clichématig. Alsof je nu al kunt bedenken hoe het verhaal gaat verlopen. Trust me, you don’t! Ik vergelijk het inderdaad met een sprookje. Niet alleen door de meeslependheid, maar ook door de klassieke elementen van goed en kwaad, en het kunnen leren van je ervaringen en uiteindelijk de goedheid in de mens. Nog steeds geen spoileralert, maar meer kan ik er ook niet echt over tikken. Gewoon lezen, zou ik zeggen!

Menthol

Mooi mens

In de jaren twintig belandt Joseph Sylvester in Nederland. Hij verdient zijn geld met het verkopen van tandpasta. Op een klein podiumpje op de markt brengt hij het dan nog redelijk onbekende spul aan de man door het te verkopen als het geheim van het zwarte ras. Joseph (of ‘Menthol’ zoals hij en de mensen die hem kennen noemen) is namelijk zwart. Een rasbloedneger, noemt hij zichzelf ook wel. En zijn brede witte glimlach, zijn humor, zijn nettepak en zijn verkoopkunsten maken hem een succesvolle marktkramer.

Uiteindelijk belandt Menthol met een blanke vrouw aan zijn zij in het oosten van Nederland. Ze trouwen, wonen in Hengelo en Menthol blijft zijn handel in tandpasta succesvol runnen. Als de oorlog uitbreekt, scheidt hij noodgedwongen van zijn vrouw, om haar voor eventuele ellende te behoeden. En ondanks alle moeilijkheden die op zijn pad komen, Menthol is en blijft een gentleman; altijd goedlachs, positief en hij kan met iedereen goed opschieten. Het is die mentaliteit die hem door de oorlog heen helpt en hem weer terugbrengt bij zijn geliefde vrouw en inmiddels net zo geliefde Hengelo.

Het is een bijzonder verhaal om te lezen. Menthol komt heel innemend over en de vele foto’s die het verhaal aanvullen maken het verhaal nog levendiger. Een mooi mens om te herdenken met dit boek.

 

Alles is verlicht

Vermoeiende, melancholische zwarte humor

Alles is verlichtIn Alles is verlicht gaat Jonathan Safran Foer op zoek naar zijn roots. Dit boek heb ik net als De haas met de amberkleurige ogen gelezen in mijn vakantie. Op zoek gaan naar je roots was blijkbaar een klein themaatje in de meegebrachte vakantieliteratuur. En ook dit boek viel tegen.

Op de voorzijde van het boek staat een aanbeveling van het NRC: “Een boek waarvan je zou willen dat iedereen het zou lezen.” Waarom? Vast omdat het ‘steengoed’ is. Dus ik had er alle vertrouwen in. Op de achterflap staat kort omschreven dat het een zoektocht is die je hardop zal laten lachen om vervolgens een bladzijde later een zakdoek te gebruiken om de tranen te deppen.

Vanaf het eerste hoofdstuk liep ik echter al tegen een drempel aan. De tolk die op de achterflap de komische sidekick wordt genoemd, trapt af. En om te benadrukken dat de jongen niet zo goed Engels kan praten, is het in gebrekkig Nederlands op geschreven. Dat moet vast de grap zijn; uitdrukkingen verhaspelen, net de verkeerde woorden gebruiken waardoor een omschreven handeling ineens tot iets stouts of seksistisch wordt verbasterd. Ik vond het niet fijn om zo het boek te beginnen. Ik was bang dat het hele boek zo houtje-touwtje geschreven zou zijn, geen fijn vooruitzicht.

Na enkele hoofdstukken (die godzijdank ook met normaal Nederlands worden afgewisseld), hindert het al wat minder, maar ik zit nog steeds te wachten op de humor. Want als dit het is, is het niet mijn soort humor. En dat blijkt dan ook de rest van het boek. Het is net als met Woody Allen-films; daar vind ik ook geen drol aan. Een hoop blabla, zwarte humor, een soort van melancholische Joodse zelfspot.

Uiteindelijk wordt het verhaal wel serieuzer, maar het beklijft niet. Het komt niet mooi samen op het einde, alles blijft een beetje in het luchtledige hangen. Op een of andere manier denk ik dat wanneer dit verhaal vanuit het perspectief van één persoon op geschreven was, het een stuk boeiender was geweest dan de briefwisseling russen Jonathan en zijn ‘komische sidekick’. Geen succes, dit boek.

Verboden gebied & Het Kielzog van de oorlog

Geen ontspannen literatuur over de Eerste Wereldoorlog

Het kielzog van de oorlogNog niet zo lang geleden heb ik een heerlijk lang weekend in Ieper vertoefd, in Zuid West Vlaanderen. Een stad vol met de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog. In het Flandres Fieldsmuseum kocht ik een trio van boekjes, samengebonden met een kartonnetje. Drie boekjes, niet al te dik, die geschreven zijn door ooggetuigen uit die tijd. Verboden gebied en Het kielzog van de oorlog zijn door zusters geschreven; zij vertellen over de gewonden die zij dagelijks moesten behandelen in het veldhospitaal net achter het front, dicht bij de gevechten.

De boekjes zijn voorzien van een voorwoord van Erwin Mortier, een schrijver waar ik persoonlijk fan van ben; hij heeft zo’n mooie schrijfstijl en woordkeuze. Hij heeft de vertaling van de boekjes op zich genomen en geeft in zijn voorwoord de nodige aanvulling en legt uit waaróm ze zo’n belangrijk tijdsbeeld geven van die verschrikkelijke jaren.

Verboden gebied van Mary Borden leest erg vlot. De zuster in kwestie is kalm, kritisch en vrij cynisch. Eigenlijk zijn de hoofdstukken allemaal korte verhaaltjes, steeds weer met een ander persoon (slachtoffer, familie van een soldaat, zuster) in de hoofdrol. Juist haar koele, afstandelijke manier van vertellen maakt het beeld dat ze schetst extra luguber. Er wordt niet opgekeken van een rondslingerende arm of been. Sommige slachtoffers moeten maar snel sterven, want ze maken de rest van de zaal onrustig. En wat is de waarde van leven nog voor sommige gewonden die wel overleven?

Het kielzog van de oorlog is wat bloemrijker beschreven. Achterin het boek is ook een hoofdstuk aan de poëzie gewijd die Ellen N. Motte ter plekke heeft geschreven. Door de bloemrijke taal en het doorzagen over bepaalde (in mijn ogen minder interessante) elementen, leest dit een stuk lastiger. Het vlot allemaal niet erg. De hoofdstukken zijn ook wat minder samenhangend.

Ik heb Kielzog van de oorlog direcht na Verboden gebied gelezen. Misschien is het het verschil in schrijfstijl waardoor ik een beetje afhaakte in het verhaal van Motte. Misschien zit er nu eenmaal een max aan de hoeveelheid ellende waar een mens geboeid over kan lezen, ik weet het niet. Ik ben blij dat ik beide boekjes gelezen heb, nummer drie ligt nog op de ‘te lezen-stapel’. Maar het is geen ontspannen literatuur.

Haar naam was Sarah

Haar naam was SarahHangt van toevalligheden aan elkaar

Ik heb zojuist hier geschreven wat ik van Die laatste zomer vond (een ‘zeikboek’) en bedacht me dat ik dé hit van Tatiana de Rosnay, Haar naam was Sarah, nog niet hier beschreven heb. Het is alweer even geleden dat ik dit boek gelezen heb, maar ik wil het toch nog even kwijt. Vooral omdat iedereen helemaal weg is van dit boek en ik het maar matig vond.

De tienjarige Sarah wordt samen met haar ouders opgepakt en naar het wielerstadion in Parijs gebracht, waarvandaan duizenden joden worden gedeporteerd. Niemand heeft echter gezien dat Sarah haar kleine broertje Michel in een kledingkast opsloot, net voordat de politie het appartement binnendrong, en de sleutel bij zich stak. Zestig jaar later krijgt Julia Jarmond, een Amerikaanse journaliste in Parijs, de opdracht een artikel te schrijven over deze razzia. Ze gaat op zoek in archieven en via het dossier van Sarah ontdekt zij het goed verborgen geheim van haar schoonfamilie.

Bij deze de spoileralert: niet verder lezen als je het boek ooit zelf nog wil lezen. Waarom vond ik dit boek nu matig in plaats van ‘geweldig’ zoals velen anderen? Ik vond het vooral allemaal te toevallig. Begrijp me niet verkeerd, het verhaal van Sarah en de razzia, en dat wat ze erna meemaakt, dat vind ik erg aangrijpend. De verhaallijn van Julia is wat minder spannend en vooral een beetje zeikerig. Vrouw die niet gelukkig meer is in haar huwelijk en zich stort op dit spannende dossier van Sarah. En och, nou zeg, dat is toevallig! Blijkt er toch een link te zijn tussen deze Sarah en haar schoonfamilie!? Oh ja, en ondertussen herontdekt ze zichzelf en vindt ze een nieuwe liefde of zoiets.

Dit boek is wel beter dan Die laatste zomer, want daar gebeurt mijns inziens helemaal niets spannends in. Hier heb je in ieder geval nog Sarah waar je als lezer mee kunt leven en kunt volgen. Misschien had De Rosnay alleen daar over moeten schrijven en die hele Julia en haar schoonfamilie eruit moeten houden. Dan had ik het wel een mooi boek gevonden.

 

Het vergeten kamp

Benauwende vertelling over leven in het Jappenkamp

Het vergeten kampIn 1942 geeft het Nederlandse leger in Nederlands-Indië zich over aan het Japanse leger. Alle Nederlanders werden opgesloten in kampen en Pauline’s vader wordt tewerkgesteld bij de berucht Brima Spoorlijn. Pauline wordt van kamp naar kamp geschoven, elk kamp weer een graad erger dan het vorige.

Al vanaf de eerste pagina’s is duidelijk dat Pauline een sterk meisje is. Ze is stoer en zelfstandig, zelfs al op jonge leeftijd. In het kamp neemt ze de zorg op zich voor haar kleine zusjes en broertje, terwijl haar moeder wegglijdt in een depressie waardoor ze zich van de wereld om haar heen, én dus ook haar kinderen, steeds meer afsluit.

Naarmate de worsteling van het gezin in de kampen voortdurend, wordt het steeds benauwender om te lezen over de ontberingen en de moeilijkheden waar Pauline tegenaan loopt in de kampen. Ondanks de verschrikkingen blijft het een sterk meisje. Eigenlijk te sterk dan goed voor haar is, maar haar moeder bekommert zich nauwelijks om haar oudste dochter. En dat is erg triest om te lezen, al vindt Pauline gelukkig steun, vriendschap en liefde in de andere kampgenoten.

De eerste helft van het boek ging een beetje aan me voorbij tijdens het lezen, maar de laatste helft kwam des te harder binnen. De ontberingen zijn groot en ik vond het heftig om te lezen wat ze al op jonge leeftijd heeft moeten doorstaan.

Het einde van het boek zet ook aan tot denken en eigenlijk wilde ik vooral weten hoe het daarna (nadat ze bevrijd waren) met Pauline was. Een aangrijpende geschiedenis met een bewonderingswaardige hoofdpersoon.

Oorlog en terpentijn

Heftig boek dat hard binnenkomt

Oorlog en terpentijnDit is weer zo’n boek dat hard binnenkomt. Het is een eerlijk relaas over een soldaat in de Eerste Wereldoorlog in België. Prachtig opgeschreven door de kleinzoon van deze soldaat: Stefan Hertmans. De manier waarop deze man het verhaal van zijn opa opschrijft, sleept je bijna letterlijk het verhaal in. Je ruikt de modder in de loopgraven en de terpentijn op de schilderskwast. Als in een film zie je de beelden voor je, beelden die je waarschijnlijk liever niet ziet, zo heftig.

In het kort: vlak voor zijn dood in de jaren tachtig van de vorige eeuw gaf de grootvader van Stefan Hertmans zijn kleinzoon een paar volgeschreven oude cahiers. Jarenlang durfde Hertmans de schriften niet te openen – tot hij het wél deed en onvermoede geheimen vond. Het leven van zijn grootvader bleek getekend door zijn armoedige kinderjaren in het Gent van voor 1900, door gruwelijke ervaringen als frontsoldaat in de Eerste Wereldoorlog en door een jonggestorven grote liefde. In zijn verdere leven zette hij zijn verdriet om in stille schilderkunst.

Af en toe wijzigt het perspectief en loop je met Hertmans mee door Gent, het huidige Gent, op zoek naar de gebouwen waar zijn opa over geschreven heeft. Dat ervaar ik niet altijd als even prettig; ik zit dan zo in het verhaal dat het lijkt alsof ik met geweld uit de warme donkere literaire baarmoeder gerukt wordt om op een koude metalen tafel in het felle tl-licht de werkelijkheid onder ogen te zien. Beetje vreemde vergelijking misschien, maar je begrijpt wat ik bedoel. Het verstoort een beetje het aangename leesgevoel, alhoewel het de ‘echtheidsfactor’ wel weer vergroot. En daardoor dus juist weer boeiender maakt.

Honolulu king

Boeiend tot het laatste hoofdstuk

Honolulu kingIk volg veel uitgeverijen op Facebook en Twitter. Vaak scroll ik die berichtjes genadeloos voorbij, tenzij een titel, een foto of een zin me aanspreekt. Dan besteed ik er wat meer aandacht aan. Helaas is onder andere daardoor mijn boekenwensenlijstje al zo lang dat ik er de komende twee jaar mee vooruit zou kunnen. Inspiratie genoeg!

Naast hun nieuwe boeken promoten, schrijven deze uitgeverijen ook regelmatig winacties uit. En niets is zo makkelijk als het meedoen aan dergelijke acties. Even aanklikken, je gegevens invullen en hoppa! Je dingt mee naar een gratis boek. Zo heb ik ook Honolulu king gewonnen. Alhoewel er wel een tegenprestatie van me gevraagd is: het boek gratis krijgen, lezen en voor een bepaalde tijd op verschillende boekenverkoopsites je recensie zetten. Geen probleem!

Honolulu king gaat over Hardy Hardy (zijn vader was een grapjas). Innemend en gemoedelijk, zo staat deze tachtigjarige man – eigenaar van een Indische toko – bekend. Hij bakt samen met zijn kleindochter spekkoek en pasteitjes, luistert naar de levensverhalen van zijn Indische klanten en draait met zijn oude vrienden hawaïmuziek. Ooit vormde Hardy met hen de legendarische Honolulu Kings, en hij verlangt ernaar nog één keer met zijn bad te schitteren.
Maar met de komst van een sushirestaurant tegenover zijn toko worden oude wonden opengereten, In de loge van de vrijmetselarij besluit Hardy zijn verzwegen verleden te openbaren. De schokkende biecht stelt zijn broeders voor een groot dilemma. Mogen de vrijmetselaars met hun geheimhoudingsplicht een misdaad verzwijgen?

Ik was blij verrast tijdens het lezen van dit boek. Het is een origineel verhaal met sympathieke personages. De vriendelijke opa Hardy sleept je behoedzaam het verhaal in en betovert je met zijn vriendelijke karakter. Zijn vrienden zijn uiterst vermakelijk en zelfs zijn depressief overkomende kleindochter komt verrassend scherp uit de hoek. De trieste geschiedenis van de Indische bevolking (Nederlandse Indonesiërs) in Indonesië na de Tweede Wereldoorlog, geven deze roman een volwassen diepgang mee. Ik overdrijf niet als ik zeg dat dit boek tot en met het laatste hoofdstuk blijft boeien. Wat mij betreft echt een boek met een lach én een traan dat tot en met het laatste hoofdstuk blijft boeien.

De offers

Uiteindelijk een pakkend verhaal

De OffersVanwege een enorme achterstand in het bijwerken van mijn geliefde site, even een ‘luie’ recensie. Met andere woorden: de achterflap en in het kort wat ik ervan vond.

‘Tokio, 1946. De Nederlander Rem Brink is een van de rechters van het Tokio Tribunaal, waar de grootste Japanse oorlogsmisdadigers terechtstaan. Ter afleiding van de machtsspelletjes en voortdurend wisselende allianties van zijn collega’s probeert Brinkhet hem vreemde en totaal verwoeste land te verkennen. Als Brink de Japanse zangeres Michiko ontmoet, die tijdens de bombardementen op Japan haar ouders heeft verloren, ontluikt er een liefde die niet zonder gevaar blijkt. Gedwongen vertrekt ze naar haar geboortedorp in de bergen, waar vlak daarvoor in stilte gruwelijke oorlogsmisdaden hebben plaatsgevonden.’

Als ik dit boek in de winkel had zien liggen, had ik na het lezen van de achterflap deze waarschijnlijk laten liggen. Het is geen verhaal dat me direct aanspreekt. Dit boek heb ik echter gewonnen en sja, een gegeven paard mag je toch zeker niet in de bek kijken?! Dus ik ben er aan begonnen. Ik kan me nog herinneren dat het lezen in het begin niet makkelijk ging. Het duurde even voor het verhaal me in de greep had. Maar na het uitlezen kom ik tot de conclusie dat het een goed boek is. Het is eventjes doorbijten in het begin, tot de personages allemaal zijn voorgesteld en gaan leven.

Uiteindelijk komt het neer op een eeuwenoud thema; een verboden liefde. Maar de setting in naoorlogs Japan en de Japanse cultuur geeft een nieuwe draai aan het welbekende thema. En je steekt er als lezer ook nog iets van op (de tragische geschiedenis van het land).

Rode liefde

Never judge a book by its cover!

Rode liefdeRode liefde kreeg ik toegezonden van Uitgevrij Anthos|Ambos, zo maar. Of zoals het kaartje zegt: “We dachten dat deze roman wel eens iets voor jou zou kunnen zijn.” Wat attent! En voel me vereerd dat ze aan me denken. Alleen wat voor een boek is het…?

De titel is Rode liefde. Op de voorkant een vrouw in sixties/seventies stijl gekleed. Hmmm… Dat spreekt me niet direct aan. Wat is dit? Een bouquetreeksromannetje? En dan gaat het ook nog eens over de Koude Oorlog en contraspionage. Ik ben nog steeds niet getriggerd. Maar afgaande op het vertrouwen van de uitgeverij, ben ik er toch in begonnen.

De Engelse (originele) titel is Red Joan, dat klinkt al wat minder zoet dan Rode liefde. En het dekt wat mij betreft ook iets meer de lading. Het boek gaat over een bejaarde dame die door de Engelse politiedienst verdacht wordt van spionage tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In die tijd is Joan een jonge vrouw en woont ze regelmatig lezingen bij van voorstanders van het communisme. Ze wordt verliefd op één van de leiders van deze studentenbeweging. Als ze bij een geheim onderzoekproject komt te werken, waar aan de ontwikkeling van de atoombom wordt gewerkt, staat ze voor een moeilijke keuze. Deelt ze de bevindingen van haar collega’s met de vrienden van haar geliefde? Of niet?

Ambos|Anthos heeft gelijk gekregen. Ik vond dit inderdaad een spannend en leuk boek. ‘Never judge a book by its cover’ is een bekende uitspraak en dat geldt ook voor Rode liefde. Het heeft een mooie mix van spanning, wetenschap, geschiedenis en romantiek. Door de tijdsprongen tussen heden en verleden blijf je geboeid en spannend naar wat er staat te gebeuren. Het wordt nergens saai, te zoet of te ingewikkeld (al kan Joan’s geliefde Leo soms wat doorratelen). Een meeslepende, spannende roman dus!